De notariële akten van Het Markiezenhof

Interessante nieuwe bronnen voor de beginnende genealoog, onmisbaar voor de gevorderde. Het Markiezenhof beschikt over 200.000 bewaard gebleven notariële akten vanaf 1573. Dankzij keizer Karel V kunt u al deze akten -on-line- inzien.

Hoe zijn notariële akten ontstaan?

Welke akten kunt u raadplegen?

Wat kunt u vinden in de akten?

Zoeken in de akten

Literatuur en hulpmiddelen 

Hoe zijn notariële akten ontstaan?

In de derde eeuw maakten Romeinse keizers gebruik van de diensten van notarissen om ambtelijke stukken op te stellen. Pausen hadden kanselarij-notarissen. Rond 1300 kwamen Italiaanse notari publici naar West-Europa om hun diensten aan te bieden. Zij werden al spoedig opgevolgd door eigen openbare notarissen.

Karel V Rond 1500 vaardigde Karel V verschillende plakkaten uit om beunhazerij tegen te gaan. Notarissen konden zich toen niet meer vrij vestigen, zij moesten officieel worden geadmitteerd (toegelaten). Tot 1540 kreeg de klant de originele stukken mee naar huis. De meeste daarvan zijn inmiddels vernietigd. Karel verplichtte de notarissen van alle akten een afschrift te bewaren in protocolboeken.

Napoleon Deze regeling hield bijna 300 jaar stand totdat Napoleon in 1811 invoerde dat het notariaat een ambtelijke functie werd. De originele stukken werden door de notaris bewaard en de klant kreeg een duplicaat mee naar huis.

Welke akten kunt u raadplegen?

wat hebben we wel

• de akten van Bergen op Zoom 1573-1915
• de akten van Ossendrecht 1790-1915
• de akten van Steenbergen de periode 1606-1915  
• de akten van Dinteloord de periode 1665-1915

wat hebben we niet

• de akten na 1915 zijn nog niet openbaar
• de akten van Bergen op Zoom uit de periode 1594-1621
• de notariële archieven van Halsteren uit 1623 en Borgvliet uit 1623- 1809

Wat kunt u vinden in de akten?
In vroeger eeuwen ging men voor vele zaken naar de notaris. Vrijwel alle facetten van het dagelijks leven kunt u vinden in de akten:

• namen en beroepen van onze voorouders
• familierelaties kunnen duidelijk worden
• ligging van een huis.
• de welstand van een familie
• individueel gedrag
• vechtpartijen, burenruzies of weddenschappen

De akten zijn onderverdeeld naar hun juridische inhoud; familie- en erfrecht en vermogensrecht

familie- en erfrecht

• huwelijksvoorwaarden
• akten van levensonderhoud
• scheidingen
• inventarissen
• testamenten

vermogensrecht

• schuldbekentenissen
• borgtochten
• verkopingen
• verhuringen
• procuraties
• weddenschappen
• semi-processuele zaken zoals attestaties, protesten, interrogaties en akten van vergeving

Zoeken in de akten

Literatuur en hulpmiddelen bij het zoeken en interpreteren van de akten.

Verklarende woordenlijsten, rechtskundige woordenboeken en dergelijke kunt u aanvragen in de bibliotheek. Voor specifieke publicaties verwijzen we naar de bibliotheekcatalogus.

Enkele voorbeelden:

• Atlas van het notariaat: acht eeuwen Latijns notariaat, vier decennia internationale unie, Deventer, 1989.
• A.FI. Gehlen, Notariële akten uit de 17e en 18 eeuw: handleiding voor gebruikers, Zutphen, 1986.
  A.FI. Gehlen, De beoefening van de notariaatsgeschiedenis der Lage Landen: een beknopte historiografische verkenning, Deventer, 1992.
• C.C.T.M. van Haren, Gepasseerd: de rol en positie van notarissen in het verleden, Nijmegen 1987.
• C. Meijer en C. Vanwesenbeeck (red.), Het staat ‘zwart op wit', Bergen op Zoom, 1998.
• PL Nève en J.J. Verbeek (red.), Forma servata: vijf opstellen over formulieren en formulierboeken in het notariaat van de Middeleeuwen tot vandaag, Amsterdam, 1998.
• Pitlo, Niet alleen artikel één: een vleug notariële cultuurgeschiedenis, Amsterdam, 1982.
• C.D. Vanwesenbeeck, Zoeken naar het eigen verleden: een inleiding tot de methodiek van het lokaal- en regionaal-historisch onderzoek:: 111 protocollen van schepenen en notarissen, ‘s-Hertogenbosch,
  1978-1979.
• Zoekwijzer 2: notariële archieven sinds 1811, ‘s-Gravenhage, z.j.